XXI ғасырдың басында мемлекеттер ең алдымен цифрландыру қарқыны бойынша бәсекелесті.

Электрондық үкімет порталдары, цифрлық сервистер, электрондық құжат айналымы жүйелері және мемлекеттік платформалар құрылды. Цифрландыру деңгейі мемлекеттік басқару тиімділігінің негізгі көрсеткіштерінің біріне айналды.

Алайда цифрлық трансформация түпкі мақсат емес, ауқымды өзгерістердің алғашқы кезеңі ғана болып шықты.

Бүгінде әлем цифрлық трансформацияның жаңа кезеңіне қадам басуда. Бұл кезеңде цифрлық технологияларды дамыту ғана емес, мемлекеттердің жасанды интеллектіні тиімді басқару қабілеті де ерекше маңызға ие болуда. Жасанды интеллектіні қолдану аясы мемлекеттік басқару, экономика, қаржы, денсаулық сақтау, білім беру және басқа да көптеген салаларды қамтып, қарқынды кеңеюде. Деректерді басқарудан алгоритмдерді басқаруға түбегейлі көшу жүріп жатыр.

Бұрынғы көптеген технологиялардан айырмашылығы, жасанды интеллект біртіндеп мемлекеттік және корпоративтік басқару жүйесінің маңызды элементіне айналып келеді. Ол тек процестерге ғана емес, шешімдерді дайындау мен қабылдау тетіктеріне де ықпал етеді. Сондықтан оның дамуына қатысты мәселелер мемлекеттік басқару, құқық және қоғамдық сенім салаларына заңды түрде енуде.

Осы тұрғыда қазіргі заманның басты сұрақтарының бірі туындайды:
Жасанды интеллект технологияларына деген сенімді қалай қамтамасыз етуге болады?

Тәжірибе көрсеткендей, технологияларды енгізудің өзі қауіпсіздікке, ашықтыққа және шешімдердің әділдігіне кепілдік бермейді. Алгоритмдер қателесуі, алдын ала қалыптасқан көзқарастарды қайталауы, жасырын тәуекелдерді қамтуы және азаматтардың құқықтары мен мүдделеріне әсер етуі мүмкін.

Жасанды интеллектіні қолдану ауқымы кеңейген сайын оның есептілігіне, ашықтығына және бақылауына қойылатын талаптар да артып келеді.

Сондықтан жетекші мемлекеттер, халықаралық ұйымдар және технологиялық компаниялар ЖИ-ді дамытуға ғана емес, оны қауіпсіз әрі жауапты пайдалану тетіктерін қалыптастыруға да басымдық беруде.

Халықаралық тәжірибеде осы міндеттерді шешу үшін AI Governance атты дербес бағыт қалыптасты. Ол жасанды интеллект технологияларын қауіпсіз, ашық және жауапты қолдануды қамтамасыз ететін қағидаттар, институттар мен механизмдер жүйесін білдіреді. Осы тәсіл аясында Responsible AI, AI Assurance, ЖИ жүйелерінің тәуелсіз аудиті және алгоритмдік тәуекелдерді бағалау механизмдері белсенді түрде дамып келеді.

Бір кездері индустриялық дәуір көлік және энергетикалық инфрақұрылымды, ал цифрлық дәуір деректер мен коммуникациялар инфрақұрылымын қажет еткен болса, жасанды интеллект дәуірі жаңа инфрақұрылымды — сенім инфрақұрылымын қалыптастыруды талап етеді.

Бұл жүйеде технология әзірлеушілерімен қатар тәуелсіз сарапшылар, аудиторлар, заңгерлер, этика мамандары, реттеуші органдар және азаматтық қоғам институттары маңызды рөл атқарады. Олар жаңа стандарттарды, тәуелсіз сараптама тетіктерін және жасанды интеллектіні жауапты пайдалану тәжірибелерін қалыптастырады.

Қазақстан үшін бұл трансформация ерекше маңызға ие.

Еліміз электрондық үкімет пен цифрлық мемлекеттік қызметтерді дамыту бойынша өңір көшбасшыларының бірі болып табылады. Сонымен бірге Қазақстан жасанды интеллектіні мемлекетті одан әрі дамытудың стратегиялық басымдықтарының бірі ретінде қарастырады.

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев жасанды интеллект елдің экономикалық өсімінің, бәсекеге қабілеттілігінің және мемлекеттік басқаруды жаңғыртудың маңызды қозғаушы күшіне айналуы тиіс екенін бірнеше рет атап өтті.

Астанада өткен Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысында ЕАЭО мемлекеттері басшыларының жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі бірлескен мәлімдеме қабылдауы да осының айқын дәлелі. Бұл AI Governance пен жауапты жасанды интеллект мәселелерінің ұлттық қана емес, өңірлік даму күн тәртібінің маңызды бөлігіне айналып келе жатқанын көрсетеді.

Басқаша айтқанда, болашақ мемлекеттер жасанды интеллект технологияларын әзірлеу және енгізу жетістіктерімен ғана емес, сондай-ақ онымен байланысты тәуекелдерді тиімді басқару, алгоритмдік шешімдердің есептілігін қамтамасыз ету және азаматтар мен бизнестің технологияларға деген сенімін сақтау қабілетімен де бағаланатын болады.

Қазақстан үшін бұл жасанды интеллектіні дамыту мен ұлттық AI Governance жүйесін бірыңғай мемлекеттік саясаттың өзара байланысты элементтері ретінде қалыптастыру қажеттігін білдіреді. Өйткені жасанды интеллектіні қауіпсіз, жауапты және ашық пайдалану қабілеті жаңа технологиялық дәуірдегі мемлекеттің тұрақтылығы мен бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын болады.

Егер электрондық үкімет цифрлық мемлекеттің инфрақұрылымы болса, AI Governance — сенім инфрақұрылымы.

Ал сенім, әлемдік тәжірибе көрсеткендей, мемлекет, қоғам және экономиканың орнықты дамуының басты шарты болып қала береді.